Hà Nội cam kết kiểm soát chặt chẽ chi phí, tiến độ và chất lượng các dự án đường sắt đô thị
HNP - Sáng 4/11, tại Kỳ họp thứ bảy, HĐND Thành phố khóa XVII, các đại biểu HĐND Thành phố đã thông qua Nghị quyết quy định thí điểm một số cơ chế, chính sách đặc thù để đầu tư xây dựng một số tuyến đường sắt đô thị trên địa bàn thành phố Hà Nội.
Trình bày Tờ trình về việc ban hành Nghị quyết, Phó Chủ tịch UBND Thành phố Trương Việt Dũng cho biết: Thực tiễn triển khai 5 tuyến đường sắt đô thị khởi công ngày 22/6/2026 cho thấy, mặc dù Thành phố đã áp dụng đồng thời các cơ chế đặc thù tại Nghị quyết số 258/2025/QH15 và Nghị quyết số 188/2025/QH15, song do quy mô, tính chất đặc biệt quan trọng, phức tạp của các dự án, việc áp dụng hình thức hợp đồng chìa khóa trao tay (Turnkey) còn ít tiền lệ trong các dự án đầu tư công, cùng yêu cầu tiến độ rất khẩn trương theo chỉ đạo của Trung ương, Thành ủy và UBND Thành phố, quá trình triển khai vẫn đặt ra nhiều thách thức.

Đây là nhiệm vụ quan trọng, đòi hỏi cao về tiến độ, năng lực tổ chức thực hiện và tính đồng bộ với hệ thống đường sắt đô thị cũng như các đại dự án khác. Qua triển khai, các cơ chế hiện hành đã tạo chuyển biến rõ rệt trong công tác chuẩn bị và thực hiện dự án, giúp Thành phố từng bước triển khai đồng thời nhiều tuyến đường sắt đô thị. Tuy nhiên, vẫn còn một số vướng mắc về trình tự, thủ tục đầu tư, lựa chọn nhà thầu, hợp đồng Turnkey, khảo sát, thiết kế, quản lý chi phí, giải phóng mặt bằng, huy động vốn và phối hợp giữa các cơ quan, địa phương.

Vì vậy, việc ban hành Nghị quyết thí điểm các cơ chế, chính sách mới là cần thiết và cấp bách, nhằm hoàn thiện cơ sở pháp lý, tăng tính chủ động, linh hoạt cho Thành phố trong triển khai các dự án; rút ngắn thời gian chuẩn bị đầu tư, huy động và sử dụng hiệu quả các nguồn lực, đẩy nhanh tiến độ thực hiện, từng bước hình thành hệ thống đường sắt đồng bộ, hiện đại. Qua đó, góp phần thực hiện Nghị quyết số 02-NQ/TW ngày 17/3/2026 của Bộ Chính trị về xây dựng và phát triển Thủ đô Hà Nội trong kỷ nguyên mới và các quy định của Luật Thủ đô năm 2026.

Theo báo cáo thẩm tra của Ban Đô thị, HĐND Thành phố, hiện nay, 05 tuyến đường sắt đô thị được đầu tư xây dựng theo quy định tại Nghị quyết số 258/2025/QH15 về thí điểm một số cơ chế, chính sách đặc thù để thực hiện các dự án lớn, quan trọng trên địa bàn thủ đô và Nghị quyết số 188/2025/QH15 thí điểm một số cơ chế, chính sách đặc thù, đặc biệt để phát triển hệ thống mạng lưới đường sắt đô thị tại thành phố Hà Nội, thành phố Hồ Chí Minh, các quy định tại Luật Đường sắt, Luật Xây dựng, Luật Đấu thầu, Luật Đất đai, Luật Ngân sách nhà nước và các quy định khác có liên quan. Tuy nhiên, với tính chất quy mô dự án đặc biệt (lớn nhất từ trước đến nay), áp dụng hình thức hợp đồng Turnkey với tiến độ theo chỉ đạo cấp có thẩm quyền rất khẩn trương. Do đó, việc xây dựng Nghị quyết nhằm xây dựng các cơ chế chính sách đặc thù, chưa có tiền lệ và chưa có quy định, để tạo cơ sở pháp lý, đáp ứng tiến độ đầu tư xây dựng một số tuyến đường sắt đô thị là cần thiết.
Tuy nhiên, đây là nội dung phức tạp, chưa có tiền lệ, đồng thời đối tượng áp dụng chính sách sẽ sử dụng nguồn lực ngân sách rất lớn, vì vậy, Ban Đô thị đề nghị UBND Thành phố cần nghiên cứu kỹ, bổ sung chính sách chi tiết, cụ thể để kiểm soát nguồn lực, kiểm soát chi phí, cơ chế bảo lãnh tạm ứng, thu hồi vốn tạm ứng. Đồng thời, cần có quy định ngay từ bước lựa chọn công nghệ, nhà thầu cung cấp; Làm rõ phương án xử lý, các biện pháp quản lý rủi ro đối khi nhà thầu chiến lược không đáp ứng được một số nội dung quy định.
Phát biểu ý kiến, các đại biểu HĐND Thành phố đã trao đổi một số ý kiến mong muốn làm rõ hơn về công nghệ, quản lý dữ liệu, mức giá đầu tư trên 1km cũng như việc kiểm soát dự án, về tiến độ, quá trình triển khai thực hiện dự án…
Giải trình làm rõ các ý kiến của đại biểu, Phó Chủ tịch UBND Thành phố Trương Việt Dũng đã trao đổi làm rõ hơn về năng lực Nhà thầu, kiểm soát giá hợp đồng và nguồn vốn đầu tư, cơ chế triển khai hợp đồng chìa khóa trao tay, chuyển giao công nghệ và chuẩn bị vận hành sau đầu tư… Phó Chủ tịch UBND Thành phố Trương Việt Dũng cũng làm rõ về mức 120 triệu USD/km đối với giá trị hợp đồng bình quân các đoạn tuyến đi ngầm (chưa bao gồm thuế GTGT và các khoản chi phí loại trừ) . Theo Phó Chủ tịch Trương Việt Dũng, mức giá trên đã được nghiên cứu trên cơ sở Đề án tổng thể đường sắt đô thị Thủ đô V03C, tham khảo các dự án tương tự, đối chiếu với Quyết định số 4765/QĐ-UBND của UBND Thành phố; phù hợp với các nội dung đã báo cáo cấp ủy có thẩm quyền. Liên danh nhà thầu cũng đã xác nhận, cam kết và đề xuất mức giá này trong quá trình thương thảo hợp đồng. Bên cạnh mức trần nêu trên, khoản 4 Điều 7 đã thiết lập cơ chế kiểm soát giá thông qua Kiểm toán Nhà nước tại bước phê duyệt Báo cáo nghiên cứu khả thi: khi giá trị phần công việc Turnkey theo kết quả kiểm toán thấp hơn giá hợp đồng đã ký thì điều chỉnh giảm; nếu bằng hoặc cao hơn thì giữ nguyên giá đã ký.

Phát biểu làm rõ thêm các ý kiến của các đại biểu, Chủ tịch UBND Thành phó Vũ Đại Thắng cảm ơn các đại biểu đã nghiên cứu, thẩm tra, thảo luận và đóng góp ý kiến trách nhiệm đối với các nội dung trình kỳ họp; đồng thời khẳng định UBND Thành phố nghiêm túc tiếp thu, rà soát, hoàn thiện các dự thảo nghị quyết.
Về nghị quyết liên quan đến đường sắt đô thị, Chủ tịch UBND Thành phố Vũ Đại Thắng cho biết: Nghị quyết nhằm cụ thể hóa các chủ trương đã được Ban Chấp hành Đảng bộ Thành phố và Ban Thường vụ Thành ủy thống nhất, tạo cơ sở pháp lý để triển khai đồng thời các tuyến đường sắt đô thị theo phương thức hợp đồng chìa khóa trao tay, đáp ứng yêu cầu hoàn thành trong năm 2030.
Hiện nay, Thành phố đang triển khai đồng thời 5 tuyến đường sắt số 1, 2, 8, 10 và 14, với tổng chiều dài khoảng 253 km. Tổng nhu cầu vốn đầu tư đường sắt đô thị giai đoạn 2026-2030 dự kiến vượt 1 triệu tỷ đồng, trong đó, riêng 5 tuyến đang triển khai cần khoảng 900.000 tỷ đồng.
Trước quy mô đầu tư lớn, Thành phố xác định yêu cầu kiểm soát chặt chẽ chi phí và chủ động huy động nguồn lực. Đối với các dự án thực hiện theo phương thức hợp đồng chìa khóa trao tay, Thành phố xác định mức giá tổng bình quân khống chế đối với các đoạn tuyến đi ngầm không vượt quá 120 triệu USD/km, chưa bao gồm một số khoản chi phí ngoài phạm vi hợp đồng theo quy định. Đây là cơ sở để đàm phán, lựa chọn nhà thầu chiến lược, xác định tổng mức đầu tư và kiểm soát giá trị hợp đồng, trách nhiệm của tổng thầu. Thành phố sẽ tiếp tục rà soát chi phí trên cơ sở thiết kế, tổng mức đầu tư, kết quả kiểm toán và các điều kiện hợp đồng, bảo đảm không vượt mức giá khống chế.
Về nguồn vốn, Thành phố dự kiến huy động từ ngân sách Thành phố, ngân sách Trung ương hỗ trợ, vốn vay ODA, phát hành trái phiếu và nguồn thu từ các quỹ đất tại khu vực phát triển đô thị gắn với giao thông công cộng (TOD). Đồng thời, phối hợp với các bộ, ngành Trung ương hoàn thiện phương án hỗ trợ vốn, chủ động điều hành kế hoạch đầu tư công và chuẩn bị các điều kiện khai thác nguồn thu từ TOD. Các khu vực TOD không chỉ tạo nguồn lực đầu tư đường sắt đô thị mà còn góp phần tổ chức lại không gian phát triển, nâng cao hiệu quả sử dụng đất và hình thành các khu đô thị mới gắn với giao thông công cộng.
Đối với công tác quản lý tiền tạm ứng và sử dụng ngân sách, đồng chí Vũ Đại Thắng nhấn mạnh, việc tạm ứng phải bảo đảm phục vụ đúng mục đích, chỉ sử dụng cho các công việc của dự án, không điều chuyển sang dự án khác hoặc phục vụ hoạt động kinh doanh riêng của nhà thầu.
Thành phố sẽ xây dựng cơ chế kiểm soát dòng tiền từ khâu tạm ứng đến quá trình sử dụng, nghiệm thu, thanh toán. Đồng thời, tăng cường phối hợp với Kho bạc Nhà nước, cơ quan thanh tra, kiểm toán; đề nghị Kiểm toán Nhà nước tham gia kiểm toán ngay trong quá trình triển khai dự án.
Về kiểm soát chất lượng và tiến độ, Chủ tịch UBND Thành phố Vũ Đại Thắng nhấn mạnh: Thành phố xác định phải quản lý chặt chẽ từ khâu khảo sát, thiết kế, lựa chọn công nghệ đến thi công, lắp đặt thiết bị, nghiệm thu và đưa công trình vào khai thác. Các dự án thực hiện theo phương thức hợp đồng chìa khóa trao tay sẽ tăng cường trách nhiệm của tổng thầu đối với chất lượng, tiến độ và hiệu quả. Thành phố đồng thời tổ chức kiểm tra, giám sát thường xuyên, kịp thời phát hiện, yêu cầu khắc phục những vấn đề chưa đáp ứng tiêu chuẩn kỹ thuật, chất lượng và an toàn. Việc nghiệm thu, thanh toán phải căn cứ vào sản phẩm, khối lượng và các mốc thực hiện theo hợp đồng.
Đối với yêu cầu đồng bộ hệ thống và chuyển giao công nghệ, Hà Nội sẽ bảo đảm khả năng kết nối, tích hợp giữa các tuyến, nhất là hệ thống thông tin, tín hiệu, điều khiển, phương tiện và quản lý vận hành. Việc chuyển giao công nghệ phải được thực hiện thực chất, đồng thời với quá trình đầu tư xây dựng; gắn với đào tạo đội ngũ kỹ sư, cán bộ kỹ thuật và nhân lực quản lý, vận hành, bảo trì.
Thành phố cũng chủ động chuẩn bị để các đơn vị tiếp nhận xây dựng quy trình, định mức kỹ thuật, từng bước hình thành năng lực vận hành, bảo trì, sửa chữa trong nước.
"Mục tiêu là sau khi dự án hoàn thành, Thành phố không chỉ tiếp nhận các công trình hiện đại mà còn có đội ngũ nhân lực đủ năng lực quản lý, vận hành và từng bước làm chủ công nghệ, hạn chế phụ thuộc lâu dài vào nhà cung cấp nước ngoài", Chủ tịch UBND Thành phố Vũ Đại Thắng nhấn mạnh.

Ngay sau khi Nghị quyết về đường sắt đô thị được thông qua, đồng chí cho biết, UBND Thành phố sẽ khẩn trương hoàn thiện quy trình quản lý, phân công rõ trách nhiệm của người quyết định đầu tư, chủ đầu tư, tổng thầu và các cơ quan liên quan; thường xuyên báo cáo, cung cấp thông tin để HĐND Thành phố theo dõi, giám sát.
Đối với hơn 20 nghị quyết được HĐND Thành phố thông qua tại Kỳ họp, UBND Thành phố sẽ khẩn trương cụ thể hóa thành các kế hoạch thực hiện, xác định rõ trách nhiệm, tiến độ và kết quả. Những nội dung đủ điều kiện sẽ được triển khai ngay; các vấn đề còn vướng mắc được chủ động phối hợp giải quyết, không để kéo dài.
Chủ tịch UBND Thành phố Vũ Đại Thắng đề nghị các đồng chí Phó Chủ tịch UBND Thành phố, Giám đốc các sở, ngành, Chủ tịch UBND các xã, phường và lãnh đạo các đơn vị tập trung chỉ đạo, theo dõi, chịu trách nhiệm về kết quả thực hiện nhiệm vụ thuộc lĩnh vực, địa bàn phụ trách; giải quyết dứt điểm những công việc đã rõ, chủ động phối hợp xử lý các vấn đề liên ngành và kịp thời báo cáo cấp có thẩm quyền xem xét, giải quyết những nội dung vượt thẩm quyền.
